Τι είναι το “συνταξιοδοτικό” πλάνο” (pension guide) και σε τι αποσκοπεί η κατάρτισή του
Αν επιχειρούσε κάποιος να δώσει έναν επίσημο ορισμό για το τι συνιστά ένα “συνταξιοδοτικό πλάνο”, θα κατέτεινε πως αφορά στη διαμόρφωση ενός συνταξιοδοτικού “χάρτη”, ενός “οδηγού-πυξίδας”, ο οποίος, αφού καταγράψει αναλυτικώς όλα τα προσωπικά χαρακτηριστικά/δεδομένα, αλλά και τις ιδιαιτερότητες του προσωπικού status του ασφαλισμένου και αποτυπώσει λεπτομερειακώς την (έως και το χρονικό σημείο της κατάρτισης του πλάνου) διανυθείσα ασφαλιστική διαδρομή του σε έναν ή περισσότερους ασφαλιστικούς φορείς, αφενός μεν παραθέτει τις εκ του νόμου ισχύουσες (πάντοτε κατά το χρονικό σημείο της κατάρτισης) εναλλακτικές προοπτικές άμεσης ή απώτερης θεμελίωσης συνταξιοδοτικού δικαιώματος και τον αντίστοιχο, κατά υψηλή προσέγγιση, εκτιμώμενο υπολογισμό παροχών, αφετέρου δε προβαίνει στο σχεδιασμό στρατηγικών προτάσεων, είτε για να καταστεί νομικώς εφικτή η θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος, είτε να καταστεί η έξοδος στη σύνταξη η πλέον προσοδοφόρα και συμφέρουσα επιλογή, υπό τους καλύτερους δυνατούς όρους.
Η κατάρτιση του “συνταξιοδοτικού πλάνου” αποσκοπεί κατεξοχήν στο να καθορίσει επακριβώς τα βήματα για μια άρτια και ιδιαιτέρως επωφελή συνταξιοδότηση για τους ασφαλισμένους που επιθυμούν να ολοκληρώσουν τον εργασιακό τους βίο, με την επίτευξη των κάτωθι στόχων:
1. Ολική καταμέτρηση ενσήμων προγενέστερων φορέων ασφάλισης (επίσημη ανακεφαλαίωση χρόνου)
Η μεγάλη πλειοψηφία των υποψήφιων συνταξιούχων καλείται, λόγω του σύνθετου ασφαλιστικού του βίου, να κάνει χρήση όχι μόνο της διαδοχικής ασφάλισης για τη προσμέτρηση χρόνων σε περισσότερους του ενός ασφαλιστικούς φορείς, αλλά και της παράλληλης ασφάλισης. Καθοριστικό «κλειδί» για τη συντόμευση του χρόνου απονομής της σύνταξης είναι η έκδοση πριν την αίτηση συνταξιοδότησης βεβαιώσεων ανακεφαλαίωσης του συνολικού χρόνου ασφάλισης (ανακεφαλαίωση= πλήρης παράθεση του αριθμού ενσήμων ανά έτος, με υπόδειξη του τύπου τους και των κλάδων ασφάλισης).
Με τις βεβαιώσεις χρόνων ασφάλισης, πιστοποιείται ο χρόνος που έχουν διανύσει οι ασφαλισμένοι σε έναν ή σε περισσότερους ενταχθέντες φορείς στον e-ΕΦΚΑ φορείς και έτσι εξασφαλίζεται η ταχύτερη έκδοση της συνταξιοδοτικής απόφασης, η οποία, ένεκα και της καθιέρωσης της ‘fast track” διαδικασίας, το πιθανότερο είναι ότι δεν θα εμπεριέχει σφάλματα ως προς την ορθή αποτύπωση του χρόνου!
Τονίζεται ότι αρκετοί ασφαλισμένοι που έχουν χρόνο ασφάλισης σε συγχωνευθέντα Ταμεία στο πρώην ΙΚΑ (Μέταλλο, Τυπογράφων κ.λπ.) είναι σημαντικό να έχουν εκδώσει εκ των προτέρων τη σχετική πράξη αναγνώρισης του χρόνου και να μην περιμένουν τη διαδικασία ανακεφαλαίωσης, γιατί σε αυτήν την περίπτωση μπορεί να χρειαστεί αναμονή μέχρι και δύο έτη μέχρι την ολοκλήρωση.
2. Πλήρης επιβεβαίωση της συμπλήρωσης των προϋποθέσεων για τη θεμελίωση δικαιώματος σύνταξης
Ιδιαιτέρως σημαντικό είναι, κατά την στιγμή της υποβολής της αίτησης, να πληρούνται οι συνδυαστικές προϋποθέσεις – χρόνος ασφάλισης και όριο ηλικίας – για να μην απορριφθεί η αίτηση. Σημειώνεται πως παγίως περίπου το 10-15% των αιτήσεων συνταξιοδότησης απορρίπτεται, λόγω ανεπαρκούς ελέγχου από την πλευρά του ασφαλισμένου της ακέραιας συμπλήρωσης των προβλεπόμενων εκ του νόμου προϋποθέσεων.
Ειδικότερα, οι ασφαλισμένοι προτού αποφασίσουν την υποβολή συνταξιοδοτικού αιτήματος, θα πρέπει να ελέγξουν ενδελεχώς και σε βάθος σε πρώτη φάση, εάν πράγματι ανήκουν στις κατηγορίες των ασφαλισμένων που δεν θίγονται από τις ηλικιακές αυξήσεις που επέφερε ο Ν. 4336/2015, δηλαδή να υπάγονται αποδεδειγμένως στην κατηγορία των ασφαλισμένων που συνταξιοδοτούνται με τα παλαιά όρια ηλικίας. Εάν πάλι ανήκουν στις κατηγορίες που υπόκεινται σε αυξήσεις στα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης και πρέπει να υπαχθούν σε μεταβατικές κατηγορίες, πρέπει να έχουν πλήρως οριοθετήσει τον προσδιορισμό του νέου (μεταβατικού) ορίου ηλικίας, καθώς η υποβολή του αιτήματος συνταξιοδότησης θα πρέπει να λάβει χώρα στο ακριβές χρονικό σημείο της συμπλήρωσης του νέου ηλικιακού ορίου.
Σε δεύτερη φάση, o έλεγχος θα πρέπει εν πολλοίς να εστιάσει στη συνολική συγκομιδή του διανυθέντος ασφαλιστικού χρόνου, ο οποίος μπορεί να είναι συγκεντρωμένος σε έναν μόνο ασφαλιστικό φορέα ή -το πιο σύνηθες στην ελληνική ασφαλιστική κοινότητα- κατεσπαρμένος σε περισσότερους του ενός ασφαλιστικούς φορείς. Εδώ υπεισέρχεται το μείζον ζήτημα της αξιολόγησης της δυνατότητας και της συμβατότητας εφαρμογής των διατάξεων της παράλληλης και της διαδοχικής ασφάλισης, καθώς και η διερεύνηση του εάν και πώς συμπλέκονται μεταξύ τους οι ως άνω κανόνες στην υπό κρίση μελέτη της συνταξιοδοτικής περίπτωσης.
Ακόμη πιο ουσιώδες δε καθίσταται και αναδεικνύεται το ζήτημα της διαπίστωσης ότι ολόκληρος ο ασφαλιστικός χρόνος είναι αναζητήσιμος και διασώζεται με την επίδειξη των κατάλληλων αποδεικτικών εγγράφων κατά το χρόνο υποβολής του συνταξιοδοτικού αιτήματος (βλ. πρωτότυπες ασφαλιστικές καρτέλες, ασφαλιστικά βιβλιάρια, βεβαιώσεις χρόνων ασφάλισης, εκδοθείσες από ασφαλιστικούς φορείς κλπ.). Σε περίπτωση που καταδειχθεί από την επεξεργασία του ασφαλιστικού υλικού η ανεπάρκεια ή η πρόδηλη έλλειψη αποδεικτικών εγγράφων, θα πρέπει πάραυτα να δοθεί το έναυσμα και η ορθή κατευθυντήρια οδηγία στον ασφαλισμένο να προβεί άμεσα σε διαδικασίες αναζήτησης και εύρεσης (π.χ υποβολή ΥΔΑΑΒ στο Υποκατάστημα e-ΕΦΚΑ του τόπου κατοικίας του).
3. Έλεγχος χρήσης και δυνατότητας αναγνώρισης/εξαγοράς πλασματικών ετών
Η μεγάλη πλειοψηφία των υποψήφιων συνταξιούχων κάνει χρήση πλασματικών ετών (στρατός, σπουδές, τέκνα, κενά διαστήματα ασφάλισης κλπ.) για να συνταξιοδοτηθεί νωρίτερα από τα σημερινά γενικά όρια ηλικίας (62, 67). Σε κάποιες περιπτώσεις, είναι γεγονός ότι η αναγκαιότητα αυτή έχει καταστεί παντελώς ασύμφορη οικονομικά. Ωστόσο, σε πολλές άλλες περιπτώσεις, η αναγνώριση πλασματικών ετών ασφάλισης οδηγεί νομοθετικώς σε συνταξιοδότηση σε χαμηλότερα των 67 ηλικιακά όρια.
Για το λόγο αυτό, επιβάλλεται οι υποψήφιοι συνταξιούχοι να εξετάσουν και να ελέγξουν ενδελεχώς την δυνατότητα αναγνώρισης πλασματικών ετών, καθώς η δυνατότητα αυτή μπορεί να τους οδηγήσει πολλά χρόνια νωρίτερα στη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος. Θα πρέπει όμως, σε κάθε περίπτωση, να συγκρίνουν το κόστος-όφελος της εξαγοράς πλασματικών ετών (στο επίπεδο της πραγματικής προσαύξησης της σύνταξής τους) με το χρόνο απόσβεσής της, καθώς, μετά την έκδοση του Ν. 4387/2016 (Νόμου Κατρούγκαλου) και των παρεπόμενων νόμων, η αλήθεια έχει αυξηθεί αρκετά.
4. Έγκαιρη και επαρκής γνώση των μεταβολών του τρόπου υπολογισμού του ποσού της σύνταξης
Είναι αναμφισβήτητο ότι η σημαντικότερη πληροφορία που πρέπει οπωσδήποτε να έχει εξασφαλίσει ο υποψήφιος συνταξιούχος, προκειμένου να αποφασίσει τη συνταξιοδότησή του ή την συνέχιση της εργασίας, σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με το προσδοκώμενο ύψος του ποσού της κύριας και επικουρικής σύνταξης που θα λάβει. Ένεκα των πολύ τακτικών αλλαγών του υπολογισμού του ποσού της σύνταξης, απολύτως και καθοριστικά κρίσιμη είναι η εμπεριστατωμένη και έγκαιρη πληροφόρηση του υποψήφιου συνταξιούχου, σχετικά με τον τυχόν μεταβαλλόμενο τρόπο υπολογισμού του ποσού της σύνταξης, διότι αυτή η παράμετρος, όπως είναι κατανοητό, θα καθορίσει και τη μετέπειτα βιοποριστική του πορεία, εφόσον η σύνταξη συνιστά ισόβια παροχή και πρόσοδος.
Είναι γεγονός ότι, από την ημερομηνία έναρξης ισχύος του Ν. 4387/2016, δηλαδή από 12/5/2016 και μετά, η κύρια σύνταξη, λόγω γήρατος, αναπηρίας και θανάτου υπολογίζεται ως το άθροισμα δύο τμημάτων, της εθνικής και της ανταποδοτικής σύνταξης. Η νομοθετική κατάτμηση της σύνταξης σε επιμέρους “κομμάτια” δημιούργησε και εξακολουθεί να δημιουργεί ομολογουμένως μια έντονη πολυπλοκότητα/συνθετότητα, σε σχέση με το πώς αυτά τα επιμέρους τμήματα εν τέλει συντίθενται και αναπροσαρμόζονται, η οποία δικαιολογημένα προκάλεσε και συνεχίζει να δημιουργεί συγχύσεις, ανασφάλειες, αλλά και αγωνίες στους ασφαλισμένους, ιδίως όταν κληθούν να αξιολογήσουν εάν η επιλογή της συνταξιοδότησής τους θα αποδειχθεί και εν τέλει συμφέρουσα.
Το βέβαιο είναι πως οι υποψήφιοι συνταξιούχοι, προ πάσης ενέργειας ή αποφάσεως, αναφορικά με τα συνταξιοδοτικά τους ζητήματα, πρέπει να υπολογίσουν με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια τις συντάξιμες αποδοχές τους και ιδίως οι ελεύθεροι επαγγελματίες-αυτοαπασχολούμενοι να προβούν σε μια αυστηρή αποτίμηση του συνόλου των ασφαλιστικών εισφορών που έχουν αποδώσει, βάσει των ασφαλιστικών κατηγοριών που υπήχθησαν, κατά τη χρονική περίοδο από το 2002 έως και το χρονικό σημείο υποβολής της αιτήσεως.
5. Σχεδιασμός στρατηγικής θεμελίωσης συνταξιοδοτικού δικαιώματος και υπόδειξης τεχνικών διαμόρφωσης του τελικού συνταξιοδοτικού ποσού
Σε επίπεδο κατάρτισης ενός συνταξιοδοτικού πλάνου, δέον είναι να εισάγεται και να συμπεριλαμβάνεται ως φιλοσοφία το λεγόμενο "PENSION COACHING", επιδιώκοντας να συνειδητοποιήσει εγκαίρως κάθε ασφαλιζόμενος στον e-ΕΦΚΑ, κατά κύριο λόγο, μισθωτός ή ελεύθερος επαγγελματίας/αυτοαπασχολούμενος ή αγρότης ότι το μελλοντικό τελικό ύψος της σύνταξης που θα αποτυπώνεται στη συνταξιοδοτική του απόφαση μπορεί να εξελιχθεί, να αναπροσαρμοσθεί και εν τέλει να κυμανθεί σε πολύ διαφορετικά επίπεδα, εάν εφεξής ληφθούν μέτρα και παρθούν εκ μέρους του πρωτοβουλίες, κατεξοχήν ως προς την επιλογή ασφαλιστικών κατηγοριών ή ακόμη και ως προς το ύψος των μεικτών μισθολογικών αποδοχών.
Κομβικά ερωτήματα, με τα οποία θα πρέπει κάθε συνταξιοδοτικό πλάνο να έρθει “αντιμέτωπο” για να αποτελέσει έναν χρηστικό συμβουλευτικό οδηγό, αλλά και μια πολύτιμη συνταξιοδοτική “πυξίδα” στο εγγύς ή απώτερο μέλλον, είναι, κατά την ταπεινή μας γνώμη, τα ακόλουθα, αναλόγως της ιδιότητας που φέρει κάθε ασφαλισμένος:
· Μπορεί ο εργατοτεχνίτης/υπάλληλος που τελεί σε εξαρτημένη εργασία, με δικές του πρωτοβουλίες, δράσεις και επιλογές:
- να καθορίζει μόνος του τον Μ.Ο των συντάξιμων αποδοχών του;
- να διαμορφώνει μόνος του τους όρους εξαγοράς πλασματικών ετών;
- να προσδιορίζει μόνος του το κατάλληλο χρονικό σημείο υποβολής του αιτήματος συνταξιοδότησης;
- να προγραμματίζει, μετά τη συνταξιοδότησή του, τα κριτήρια απασχόλησής του για να επιφέρει περαιτέρω προσαύξηση της σύνταξής του;
· Αντιστοίχως, μπορεί ο ελεύθερος επαγγελματίας/αυτοαπασχολούμενος/αγρότης, με προσωπικές επιλογές και ενέργειες:
- να διαμορφώνει μόνος του το συνταξιοδοτικό του πλάνο;
- να επιλέγει, να μεταβάλλει και να αναθεωρεί τις ασφαλιστικές κατηγορίες, στις οποίες υπάγεται;
- να μεταπηδά ή να ασφαλίζεται παράλληλα σε μισθωτή εργασία, ώστε να ενισχύσει την απόδοση της σύνταξής του;
- να αποκτά εκείνος τον πλήρη έλεγχο του μετασυνταξιοδοτικού του βίου για λόγους προσαύξησης της συνταξιοδοτικής του παροχής;
Στο εν λόγω εγχειρίδιο καταδεικνύεται ότι η αποτροπή του ασφαλισμένου από μια εσφαλμένη και ζημιογόνο κίνηση είναι σαφώς πολύ καλύτερη από μια συνταξιοδότηση που θα αποδειχθεί άγονη και επιβλαβής. Αν πάλι, οι προϋποθέσεις πληρούνται και τα αποτελέσματα δείχνουν ικανοποιητικά, ο σύμβουλος, με τις κατάλληλες γνώσεις, μπορεί να υποδείξει και εν τέλει να ωθήσει τον ασφαλισμένο να αξιοποιήσει και άλλες δυνατότητες που του παρέχει η νομοθεσία, οι οποίες μπορούν να του εξασφαλίσουν προσαυξήσεις στο συνταξιοδοτικό ποσό, οι οποίες δεν θα του ήταν συνειδητές!
Ωστόσο, η σημασία της συνεργασίας τείνει να λάβει ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις, στην περίπτωση της κατάρτισης συνταξιοδοτικού πλάνου για τον ασφαλισμένο που διερευνά εναλλακτικές περιπτώσεις και τρόπους θεμελίωσης συνταξιοδοτικού δικαιώματος και επιθυμεί από νωρίς να διαμορφώσει μόνος του τους όρους και τις ειδικότερες προϋποθέσεις για να επιτύχει το καλύτερο δυνατό συνταξιοδοτικό αποτέλεσμα.
Το βιβλίο απευθύνεται σε κάθε ασφαλισμένο που επιθυμεί να προετοιμασθεί για τη σύνταξή του. Ειδικότερα, απευθύνεται όμως και σε νομικούς/δικηγόρους που επιδιώκουν με την αγορά του να εντρυφήσουν περισσότερο στα πρακτικά ζητήματα του συνταξιοδοτικού δικαίου, καθώς και σε φοροτεχνικούς/λογιστές που επιθυμούν να εντάξουν στις υπηρεσίες τους τη συμβουλευτική/καθοδήγηση των πελατών τους σε συνταξιοδοτικά θέματα. Ομοίως, σε οικονομολόγους που εξειδικεύονται στο δίκαιο κοινωνικής ασφάλισης και στην ανάλυση του τρόπου υπολογισμού των συντάξεων, καθώς σε φοιτητές/σπουδαστές που θέλουν να γνωρίσουν καλύτερα την πρακτικοποιημένη πλευρά του συνταξιοδοτικού δικαίου. Τέλος, η αγορά του βιβλίου προτείνεται σε HR Managers και επιχειρηματίες που μεριμνούν και “επενδύουν” στην αναβάθμιση της ποιότητας ζωής του προσωπικού τους στον εργασιακό και μετεργασιακό στίβο.
